Lot ve Seri Numarası Takip Sistemi Nasıl Kurulur?

İzlenebilirlik sistemi üç halkadan kurulur: hammadde girişinde parti kaydı, üretimde parti ile mamulün bağlanması, sevkiyatta müşteri ile partinin eşleştirilmesi. Üç halka tamamlandığında “bu hatalı parti nereye gitti” sorusu dakikalar içinde cevaplanır. Kurulum 80.000 - 150.000 ₺ bandında, 2-4 haftada devreye girer.

İzlenebilirliğin değeri normal günlerde görünmez. Değeri, bir müşteri arayıp “gönderdiğiniz malzemede sorun var” dediği gün ortaya çıkar. O gün iki soru sorulur: bu sorun hangi hammaddeden geldi, aynı hammaddeden başka nereye gönderdik. Kayıt yoksa cevap “emin değiliz” olur ve geri çağırma tüm üretime yayılır. Kayıt varsa geri çağırma tek partiyle sınırlı kalır.

Zincirin üç halkası

1. Giriş halkası — hammadde partisi. Mal kabulde her sevkiyata bir parti kaydı açılır: tedarikçi, tedarikçinin parti numarası, miktar, giriş tarihi, sertifika ve analiz belgesi. Depoya girerken raf yeri de kaydedilir.

2. Üretim halkası — parti-mamul bağı. İş emri başlarken hangi hammadde partisinin kullanıldığı okutulur. Vardiya ortasında parti değişirse yeni parti okutulur; sistem o andan sonraki üretimi yeni partiye bağlar. Çıkan mamule kendi parti veya seri numarası verilir.

3. Çıkış halkası — müşteri-parti eşleşmesi. Sevkiyatta hangi partiden kaç adet, hangi müşteriye gittiği kaydedilir. Bu halka çoğu şirkette eksiktir: üretimde parti tutulur ama sevkiyatta stoktan rastgele düşülür ve zincir kopar.

Üçüncü halka kurulmadan diğer ikisi tek başına işe yaramaz. Zincirin en zayıf halkası hangisiyse izlenebilirlik o kadardır.

Lot mu, seri mi, ikisi mi

	Parti (lot) takibi	Seri numarası takibi
Tanımladığı	Bir grup ürün	Tek bir ürün
Tipik sektör	Gıda, kimya, tekstil, ambalaj, döküm	Makine, elektronik, cihaz, garantili ürünler
Etiket sayısı	Parti başına birkaç etiket	Her adet için ayrı etiket
Kurulum yükü	Düşük	Yüksek; her adet okutulur
Geri çağırma kapsamı	Parti bazında	Adet bazında
Garanti ve servis	Sınırlı	Cihaz geçmişi tek numaraya bağlanır

Çoğu şirkette ikisi birlikte kullanılıyor: hammadde ve yarı mamul parti bazında, satılan nihai ürün seri bazında izleniyor. Karar kuralı basit — geri çağırma yaparken kaç adet geri çağırmayı göze alabiliyorsanız kırılım o kadar ince olmalı.

Barkod ve karekod: ne zaman hangisi

Çizgi barkod tek bir kod taşır ve ucuzdur. Aynı etikete parti numarası, son kullanma tarihi, miktar ve seri numarası da girecekseniz karekod gerekir.

GS1 standartları, çizgi barkodun taşıdığı ürün numarasının yanına parti numarası, son kullanma tarihi ve taşıma birimi numarası gibi bilgilerin nasıl kodlanacağını tanımlıyor; standartlar ve uygulama kılavuzu için GS1 Türkiye kaynaktır. Dışarıya satış yapıyorsanız ve müşteriniz kendi sisteminde okutacaksa standart kodlamaya uymak zorunludur; sadece kendi içinizde kullanacaksanız kendi kod yapınızı kurabilirsiniz.

Etikette bulunması gerekenler:

• İnsan tarafından okunabilir ürün adı ve kodu
• Parti veya seri numarası (hem yazı hem kod olarak)
• Üretim tarihi, gerekiyorsa son kullanma tarihi
• Miktar ve birim
• Makine tarafından okunacak kod

İki kural: etiket okuyucunun rahat ulaşacağı yerde olmalı ve yazı, kod okunamadığında elle girilebilecek büyüklükte kalmalı. Yıpranan etiketin okunamadığı depolarda insan gözü tek yedektir.

Yasal çerçeve: gıda ve yem tarafı

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 24. maddesi, gıda veya yem işletmecisinin üretim, işleme ve dağıtımın tüm aşamalarında izlenebilirliği sağlayacak bir sistem kurmasını ve bu bilgiyi talep halinde Bakanlığa sunmasını şart koşuyor; piyasaya arz edilen ürünlerin izlenebilirliği sağlayacak şekilde etiketlenmesi veya tanımlanması da aynı maddede yer alıyor. Kanun metni mevzuat.gov.tr üzerinde.

Gıda dışındaki sektörlerde zorunluluk genelde mevzuattan değil müşteri sözleşmesinden geliyor. Otomotiv ve havacılık yan sanayinde ana sanayi firmaları parti izlenebilirliğini sözleşme şartı olarak koyuyor; denetimleri de buna göre yapıyorlar. Kendi durumunuzu iki yerden doğrulayın: bağlı olduğunuz mevzuat ve müşteri sözleşmeleriniz.

Geri çağırma tatbikatı: sistemi test etmenin tek yolu

Kurulum bittikten sonra sistemi doğrulamanın pratik yolu bir tatbikat yapmaktır. Adımlar:

1. Rastgele bir sevkiyat seçin. Üç ay önce gitmiş bir sevkiyat olsun.

2. Geriye doğru sorgulayın. Bu sevkiyattaki mamul hangi iş emrinden çıktı, o iş emrinde hangi hammadde partileri kullanıldı, o partiler hangi tedarikçiden hangi tarihte geldi?

3. İleriye doğru sorgulayın. Bulduğunuz hammadde partilerinden üretilen tüm mamuller hangileri, nereye sevk edildi, ne kadarı hâlâ depoda?

4. Süreyi ölçün. Bu iki sorgu 30 dakikadan uzun sürüyorsa zincirde kopukluk var demektir.

5. Fiziksel doğrulama yapın. Sistemin “depoda” dediği miktarı gidin sayın. Fark varsa sebep genelde şudur: sevkiyatta parti kaydı yapılmamış, stoktan ortalama düşülmüş.

Bu tatbikatı yılda bir tekrarlayın. Müşteri denetimlerinde de aynı senaryo sorulur.

Depo ve üretim tarafındaki değişiklikler

İzlenebilirlik sistemi kurulunca depo ve atölyede üç alışkanlık değişir:

Karışık raf biter. Aynı ürünün iki farklı partisi aynı rafta karışık duramaz. Ya raf ayrılır ya da her palete parti etiketi yapıştırılır.

FIFO kural haline gelir. Sistem hangi partinin daha eski olduğunu bildiği için toplama listesi eski partiyi önce gösterir. Son kullanma tarihi olan ürünlerde bu kural tarihe göre çalışır.

Ara stoklar sayılır hale gelir. Yarı mamul de parti taşıdığı için tezgâh yanında bekleyen ürün artık kayıtlıdır.

Depo tarafındaki genel kurguyu WMS depo yönetim sistemi rehberinde, üretim tarafını üretim takip programı nasıl seçilir yazısında ele aldık.

Kurulum sırası

Hafta 1 — Kod yapısı ve etiket. Parti numarası formatı belirlenir (tarih, vardiya, ürün kodu kombinasyonu), etiket tasarlanır, yazıcı ve okuyucu seçilir.

Hafta 2 — Giriş halkası. Mal kabulde parti kaydı ve etiketleme devreye alınır. İki hafta yalnız bu halka çalışsın.

Hafta 3 — Üretim halkası. İş emrinde hammadde partisi okutma eklenir, mamul parti numarası üretilir.

Hafta 4 — Çıkış halkası ve tatbikat. Sevkiyatta parti eşleştirmesi kurulur, ardından ilk geri çağırma tatbikatı yapılır.

Devreye alma kontrol listesi

• Parti numarası formatı belirlendi ve tüm ürünler için tutarlı hale getirildi
• Lot mu, seri mi, ikisi mi — ürün grubu bazında karar verildi
• Etiket tasarımı yapıldı; hem kod hem okunabilir yazı içeriyor
• Barkod mu karekod mu kararı taşınacak veri miktarına göre verildi
• Etiket yazıcıları ve okuyucular konumlandırıldı; atölye ortamına dayanıklılığı kontrol edildi
• Mal kabulde tedarikçi parti numarasının kaydedileceği alan tanımlandı
• Vardiya ortasında parti değişimi senaryosu test edildi
• Sevkiyatta parti seçiminin zorunlu olduğu doğrulandı
• Karışık raf durumu için depo düzeni gözden geçirildi
• FIFO kuralının toplama listesine yansıdığı kontrol edildi
• Geri çağırma tatbikatı yapıldı ve süresi ölçüldü
• Kalite kayıtlarının parti numarasıyla bağlandığı doğrulandı

Elle kayıtla karşılaştırma

Konu	Kâğıt ve Excel	İzlenebilirlik sistemi
Hammadde partisi	Mal kabul defterinde	Kayıtta, belgeleriyle birlikte
Üretimde kullanılan parti	Hatırlandığı kadar yazılır	Okutularak bağlanır
Sevkiyatta parti	Genelde kaydedilmez	Zorunlu alan
“Bu parti nereye gitti”	Günler	Saniyeler
Geri çağırma kapsamı	Geniş tutulur, güvenli tarafta kalınır	Etkilenen partiyle sınırlı
Müşteri denetimi	Klasör hazırlığı gerekir	Ekrandan gösterilir
Kalite kaydı bağlantısı	Ayrı klasörde	Parti kaydına bağlı

Fason ve dış işlem: zincirin dışarı çıktığı yer

İzlenebilirlik zincirinin en sık koptuğu nokta fasondur. Malzeme dışarı çıkar, bir işlem görür, geri gelir — ve bu süreçte parti bilgisi çoğu şirkette kaybolur.

Kayıp şöyle olur: 500 kg hammadde üç ayrı partiden toplanıp fasona gönderilir, fason firma hepsini birlikte işler, geri gelen mal tek partiymiş gibi kaydedilir. Zincir orada kopar.

Sistemde kurulacak yapı:

Çıkışta parti bilgisi yazılır. Fason irsaliyesinde hangi partiden ne kadar gittiği kayıtlıdır. Fason firmaya giden belgede de bu bilgi bulunur.

Fason firmadan parti ayrımı istenir. Bu bir sözleşme maddesidir, yazılım maddesi değil. Fason firma partileri karıştırmayacaksa bunu baştan bilmeli ve fiyatlamasına yansıtmalıdır.

Girişte eşleştirme yapılır. Gelen mal hangi çıkış partisine karşılık geliyor, sistemde işaretlenir. Fire ve kayıp miktarı da burada kaydedilir.

Karışma kaçınılmazsa kayıt buna göre yapılır. Bazı işlemlerde (ısıl işlem, kaplama, boya) partilerin birlikte işlenmesi teknik olarak zorunludur. O durumda yeni bir birleşik parti numarası üretilir ve hangi giriş partilerinden oluştuğu kaydedilir; geri çağırma sorgusu bu birleşimi izleyebilir.

Son madde önemli: karışmayı yasaklamak yerine kaydetmek doğru yaklaşımdır. Yasaklayan kurgular sahada uygulanmaz, kaydeden kurgular çalışır ve zincir ayakta kalır.

Fason süreci maliyet tarafında da ayrı takip ister; fason ve maliyet kurgusunu üretim takip programı nasıl seçilir yazısında ele aldık.

Kapsam ve bant

Kapsam	Ne içerir	Bant	Süre
Temel parti takibi	Giriş, üretim ve çıkış halkaları, etiket basımı, geri/ileri sorgu	80.000 - 150.000 ₺	2-4 hafta
Tam izlenebilirlik kurgusu	Seri numarası, çok kademeli yarı mamul, kalite kaydı bağlantısı, depo raf yönetimi, müşteri denetim raporları	200.000 - 400.000 ₺	4-8 hafta
Çok tesisli izlenebilirlik	Tesisler arası transfer, tedarikçi portalı, dış laboratuvar sonuç aktarımı	500.000 ₺+	3-6 ay
Ek modül	Yeni etiket tipi, yeni rapor, ek entegrasyon	8.000 - 45.000 ₺	—

Barındırma ilk yıl dahildir, sonrasında 4.800 veya 9.600 ₺/yıl. Yıllık bakım isteğe bağlıdır (%12, %18, %25). Lisans ömür boyudur, kullanıcı sayısı sınırsızdır. Bantların tamamı fiyat sayfasında, imalat tarafındaki yaklaşımımız imalat yazılımı sayfasında, kalite kaydı bağlantısı için kalite kontrol takip programı yazısına bakın.

---

---

İlgili Depo Rehberleri ve Hesaplayıcılar

• Sevkiyat Hatası ve İade Maliyeti Hesaplayıcı — Deponuzdaki yanlış ürün gönderimlerinin yıllık çift kargo maliyetini hesaplayın.
• En İyi WMS ve Barkodlu Depo Yönetim Programları — Logo, Mikro, Nebim, DİA ve özel WMS sistemleri karşılaştırması.
• Depo Sevkiyat ve Barkod Kontrol Fiyatları — Paketleme masası ve doğrulama istasyonu bütçe rehberi.
• WMS Depo Yazılımı Fiyatları 2026 — Depo otomasyonu ve adresli raf yönetimi maliyetleri.

Sıkça sorulan sorular

Lot ile seri numarası arasındaki fark ne?

Lot (parti) bir grup ürünü tanımlar: aynı hammaddeden, aynı vardiyada, aynı koşullarda üretilen adetler tek numarayı paylaşır. Seri numarası ise tek bir ürünü tanımlar. Gıda, kimya ve tekstilde genelde lot yeterlidir; makine, elektronik ve garantili ürünlerde seri numarası gerekir. İkisi birlikte de kullanılabilir.

Barkod mu karekod mu kullanmalıyız?

Sadece ürün kodu taşıyacaksanız çizgi barkod yeterlidir ve okuyucusu ucuzdur. Aynı etikete parti numarası, son kullanma tarihi ve miktar da girecekse karekod kullanın; çizgi barkod bu kadar veriyi taşıyamaz, taşıtmaya çalışınca etiket uzar. Karar veriyi belirler, moda belirlemez.

Geri çağırma olduğunda sistem ne yapar?

İki yönde arama yapar. Geriye doğru: bu mamul hangi hammadde partilerinden üretildi. İleriye doğru: bu hammadde partisi hangi mamullere girdi, o mamuller hangi müşterilere hangi tarihte sevk edildi. İkinci sorgu geri çağırmanın kapsamını belirler; elle yapıldığında günler alır, sistemde saniyeler.

Yasal olarak izlenebilirlik zorunlu mu?

Sektöre bağlı. Gıda ve yem tarafında 5996 sayılı Kanun, işletmecinin üretim, işleme ve dağıtımın tüm aşamalarında izlenebilirliği sağlayacak bir sistem kurmasını ve talep halinde bu bilgiyi Bakanlığa sunmasını şart koşuyor. Otomotiv ve havacılık yan sanayinde ise zorunluluk müşteri sözleşmelerinden geliyor. Kendi sektörünüzün şartını mevzuattan ve müşteri sözleşmelerinizden doğrulayın.

Operatör her parti değişiminde barkod okutmak zorunda mı?

Evet ve kurgunun tuttuğu tek nokta burası. Hammadde değiştiğinde yeni partinin okutulması, sistemin tamamının dayandığı adımdır. Bu adımı kolaylaştırmak için etiket okunabilir yerde olmalı, okuyucu tezgâhın yanında durmalı ve okutma tek hareket olmalı. Ekrana kod yazdıran kurgular atölyede tutmaz.

İlgili rehberler

• Mobil uygulama seçimi: PWA mı, native mi? Kurumsal saha ve maliyet rehberi
• En iyi yazılım şirketleri 2026: Türkiye'deki kurumsal yazılım firmaları sıralaması
• ERP şartnamesi ve ihtiyaç analizi şablonu 2026: Başarısızlığı önleyen 16 maddelik RFP rehberi

Hizmet sayfası: Kurumsal yazılım hizmeti