Üretim Planlama ve Çizelgeleme Programı

Üretim planlama programı üç girdiden çalışır: iş merkezi kapasiteleri, ürünlerin operasyon süreleri ve açık siparişler. Bu üçü sistemde durduğunda teslim tarihi tahminle değil hesapla verilir; darboğazın hangi tezgâhta olduğu ekranda görünür. Kurulum 200.000 - 400.000 ₺ bandında, 4-8 haftada devreye girer.

Planlaması olmayan atölyelerde teslim tarihi şöyle verilir: satış müdürü üretim müdürünü arar, üretim müdürü atölyeye bakar, “üç hafta” der, satış müdürü müşteriye “iki buçuk hafta” der. Bu cümle zinciri her siparişte tekrarlanır ve hiçbir yerde kaydı kalmaz. Sipariş gecikince kimsenin sorumlu olmadığı bir gecikme çıkar.

Kapasite tanımı: sayıyı nereden alacaksınız

Planlamanın ilk adımı, elinizde ne kadar üretim gücü olduğunu yazmaktır. İş merkezi bazında tanımlanır:

• Kaç makine veya tezgâh var
• Günde kaç vardiya, vardiya kaç saat
• Haftada kaç gün çalışılıyor
• Planlı bakım ve ayar (setup) payı ne kadar
• Operatör kısıtı var mı — makine var ama onu çalıştıracak kişi yoksa kapasite makine sayısı değildir

Bu beş kalemden çıkan sayı teorik kapasitedir ve gerçeğin üzerindedir. Üzerine bir verimlilik oranı uygulanır. Oranı tahmin etmeyin: geçmiş üretim kayıtlarınızdan gerçekleşen saatleri çıkarın.

Bir referans noktası vermek gerekirse, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı istatistiği, Ağustos 2026’da imalat sanayinde kapasite kullanım oranını %73,5 olarak ölçtü (2.012 işletmenin katıldığı İktisadi Yönelim Anketi verisi). Bu ülke geneli bir ortalamadır ve sizin oranınız değildir — ama %100 kapasiteye göre plan yapmanın neden gerçekçi olmadığını gösterir.

Verimlilik ölçümünü kendi tezgâhlarınızda kurmak isterseniz OEE ve verimlilik ölçümü yazısı duruş sınıflandırmasını ve hesap yapısını ele alıyor.

Operasyon süreleri: “yaklaşık” ile başlayın

Planlama projelerinin en çok takıldığı yer burasıdır. Şirketler “süreleri bilmiyoruz, önce ölçelim” der ve proje altı ay bekler.

Doğru yaklaşım tersi: kaba tahminle başlayın, sistem düzeltsin. Deneyimli ustanız her operasyon için bir süre verir. Sistem o süreyle çizelge kurar. Her tamamlanan iş emrinde gerçekleşen süre kaydedilir. Üçüncü ayda sistem, tahmin ile gerçek arasındaki farkı operasyon bazında listeler ve süreleri gerçeğe yaklaştırırsınız.

Süre tanımında ayrılması gereken üç kalem var:

Kalem	Ne demek	Neden ayrı
Hazırlık süresi	Tezgâhı o iş için ayarlamak	Adetten bağımsız; parti büyüklüğü kararını belirler
Birim işlem süresi	Bir adet için geçen süre	Adetle çarpılır
Bekleme/taşıma	Operasyonlar arası geçen süre	Çizelgede boşluk olarak durur

Hazırlık süresini birim süreye gömen sistemler, küçük partilerin gerçekte ne kadar pahalı olduğunu gizler.

İleri ve geri çizelgeleme

	İleri çizelgeleme	Geri çizelgeleme
Soru	Bugün başlarsam ne zaman biter?	Bu tarihte teslim edeceksem ne zaman başlamalıyım?
Başlangıç noktası	Bugünün tarihi	Müşteriye verilen teslim tarihi
Nerede kullanılır	Teklif aşamasında tarih vermek	Malzeme siparişi ve iş başlatma planı
Çıktısı	En erken bitiş tarihi	En geç başlama tarihi
Uyarısı	"Bu tarih verilemez" bilgisi	"Bu iş dün başlamalıydı" bilgisi

Son satır sistemin en çok işe yarayan çıktısıdır. Geri çizelgeleme, başlama tarihi geçmişte kalan işleri listeler; o liste her sabah bakılan tek listedir.

Darboğazı bulmak ve yönetmek

Her atölyede bir darboğaz vardır ve çoğu şirket yanlış tezgâhı darboğaz sanır. Sistem kurulduğunda darboğaz bir tahmin olmaktan çıkıp ölçüm olur: iş merkezi yük grafiğinde kapasitesini sürekli aşan merkez darboğazdır.

Darboğaz belli olduktan sonra üç karar netleşir:

Sıralama darboğaza göre yapılır. Darboğaz tezgâhının boş kalmaması, diğer tezgâhların dolu olmasından daha önemlidir. Sistemde öncelik kuralı buna göre kurulur.

Yeni sipariş kabulü darboğaz kapasitesine bakar. Satış ekibinin gördüğü “kapasite doluluk” göstergesi darboğazın doluluğudur, atölyenin ortalaması değil.

Yatırım kararı buradan çıkar. İkinci makine alınacaksa darboğaza alınır. Yük grafiği bu kararı tartışmadan çıkarır.

Aynı mantığın atölye tarafındaki karşılığını üretim takip programı nasıl seçilir yazısında ele aldık; planlama ile takip aynı veriyi paylaşır ve genelde birlikte kurulur.

Sipariş önceliği: kural yazın, kişi karar vermesin

Planlamanın en çok tartışılan kısmı sıra kararıdır. Kuralı yazılı hale getirmeyen şirketlerde sırayı en yüksek sesle arayan satış temsilcisi belirler.

Kural setinde tipik olarak şu maddeler bulunur:

1. Teslim tarihi geçmiş işler (kaç gün geciktiğine göre)
2. Sözleşmeli müşteri işleri
3. Teslim tarihine kalan gün sayısı
4. Darboğaz tezgâhta hazırlık süresini azaltan gruplamalar
5. Peşin ödemeli veya stratejik siparişler

Sistem bu kurallara göre önerilen sırayı çıkarır; planlamacı gerekirse elle değiştirir ama değişikliğin kimin tarafından, hangi gerekçeyle yapıldığı kayıtta kalır. Bu tek kayıt, ay sonundaki “neden geciktik” toplantısını veri konuşulan bir toplantıya çevirir.

Kurulum sırası

Hafta 1-2 — İş merkezi ve kapasite tanımı. Tezgâhlar gruplanır, vardiya düzeni ve kapasite hesabı girilir, geçmiş kayıtlardan verimlilik oranı çıkarılır.

Hafta 3-4 — Operasyon listeleri ve süreler. En çok üretilen 20 ürünün operasyon listesi ve kaba süreleri girilir. Tamamını beklemeyin; ürün ailelerinin %80’ini kapsayan liste yeterlidir.

Hafta 5-6 — Çizelge motoru ve ekran. İleri ve geri çizelgeleme çalıştırılır, yük grafiği ve öncelik kuralları devreye alınır. İki hafta mevcut planla paralel çalışın ve iki planı karşılaştırın.

Hafta 7-8 — Geri besleme. Tamamlanan iş emirlerinden gerçekleşen süreler toplanmaya başlar, tahmin-gerçek farkı raporu açılır.

Üçüncü ay — Süre düzeltmesi. Biriken veriyle operasyon süreleri güncellenir. Bu adım atlanırsa çizelge zamanla gerçekten uzaklaşır ve kimse ona bakmaz.

Devreye alma kontrol listesi

• İş merkezleri gruplandı; hangi tezgâhlar birbirinin yerine geçebilir belirlendi
• Vardiya düzeni ve çalışma takvimi (resmî tatiller dahil) girildi
• Planlı bakım ve ayar payı tanımlandı
• Operatör kısıtı olan iş merkezleri işaretlendi
• En çok üretilen 20 ürünün operasyon listesi çıkarıldı
• Hazırlık ve birim süre ayrı ayrı tanımlandı
• Geçmiş kayıtlardan gerçekçi verimlilik oranı hesaplandı
• Sipariş öncelik kuralları yazılı hale getirildi ve satış ekibiyle paylaşıldı
• Elle sıra değişikliğinin kayıtta kalacağı kararlaştırıldı
• Satış ekibinin göreceği kapasite göstergesi tanımlandı
• Mevcut ERP veya ticari programa iş emri yazma yöntemi doğrulandı

Elle planlama ile karşılaştırma

Konu	Excel/beyaz tahta planı	Planlama programı
Teslim tarihi	Tahminle verilir	Kapasiteden hesaplanır
Acil sipariş geldiğinde	Plan elden geçer, yarım gün	Yeniden çizelgeleme, dakikalar
Darboğaz	Tahmin edilir	Yük grafiğinde görünür
Sıra kararı	En çok arayan belirler	Kural seti belirler, istisna kayıtlı
Gecikme sebebi	Tartışılır	Çizelge ve gerçekleşen kayıtla karşılaştırılır
Malzeme ihtiyaç tarihi	Kabaca bilinir	Geri çizelgelemeden çıkar
Planlamacı izinliyken	Plan yapılamaz	Ekran herkeste aynı

Malzeme ihtiyacı: çizelgeden satın almaya

Çizelge kurulduktan sonra ondan doğal olarak çıkan ikinci çıktı malzeme ihtiyaç tarihidir. Geri çizelgeleme her operasyonun başlama tarihini verdiğine göre, o operasyonun hammaddesinin ne zaman elde olması gerektiği de bilinir.

Akış şöyle işler:

1. Açık siparişler ve ürün ağaçları birleştirilir; brüt malzeme ihtiyacı çıkar
2. Mevcut stok, açık satın alma siparişleri ve rezerve edilmiş miktarlar düşülür; net ihtiyaç kalır
3. Tedarik süresi geriye doğru sayılır; sipariş verilmesi gereken tarih bulunur
4. Sipariş tarihi geçmiş kalemler ayrı listede toplanır

Dördüncü madde satın alma ekibinin her sabah bakacağı listedir. “Bu malzeme dün sipariş edilmeliydi” bilgisi, malzeme gelmediği için duran tezgâhtan çok daha erken bir uyarıdır.

Kurulumda dikkat edilecek üç nokta:

Tedarik süreleri gerçekçi olmalı. Tedarikçinin söylediği süre değil, geçmişte gerçekleşen süre kullanılır. Bu veri satın alma kayıtlarınızda zaten duruyor.

Minimum sipariş miktarı tanımlanmalı. 3 kg ihtiyaç için 25 kg’lık minimum sipariş varsa sistem bunu bilmeli; bilmediğinde ürettiği öneri uygulanamaz.

Rezervasyon mantığı net olmalı. Bir iş emrine ayrılmış stok başka bir iş emri için müsait sayılmamalı. Rezervasyon kuralı olmayan sistemlerde aynı malzeme iki iş emrine birden vaat edilir.

Satın alma tarafındaki talep ve onay akışını satın alma talep ve onay otomasyonu yazısında ayrı ele aldık.

Kapsam ve bant

Kapsam	Ne içerir	Bant	Süre
Tek atölye çizelgeleme	İş merkezi, kapasite, ileri/geri çizelgeleme, yük grafiği	200.000 - 400.000 ₺	4-8 hafta
Çok tesisli planlama	Tesisler arası iş dağıtımı, fason kapasitesi, malzeme ihtiyaç planı, satış kapasite göstergesi	500.000 ₺+	3-6 ay
Basit sıra yönetimi	Öncelik kuralı, gecikmiş iş listesi, mevcut sisteme bağlantı	80.000 - 150.000 ₺	2-4 hafta
Ek modül	Yeni kural seti, yeni rapor, ek entegrasyon	8.000 - 45.000 ₺	—

Barındırma ilk yıl dahildir, sonrasında 4.800 veya 9.600 ₺/yıl. Yıllık bakım isteğe bağlıdır (%12, %18, %25). Lisans ömür boyudur, kullanıcı sayısı sınırsızdır. Bantların tamamı fiyat sayfasında, imalat tarafındaki yaklaşımımız imalat yazılımı sayfasında, süreç kurgusu iş süreci otomasyonu sayfasında.

---

---

İlgili Üretim Rehberleri ve Hesaplayıcılar

• OEE ve Makine Duruş Kaybı Hesaplayıcı — Tezgâh duruşlarının yıllık maliyetini ve OEE skorunu hesaplayın.
• Atölye Teklif Süresi ve Kaçan Sipariş Hesaplayıcı — WhatsApp ve telefonda fiyat verirken kaybolan usta saatlerini ölçün.
• MES ve Üretim Takip Yazılımı Fiyatları 2026 — Tezgâh veri toplama ve Andon panoları maliyet analizi.
• En İyi Fason ve Atölye Takip Programları — Excel, Logo ve özel fason portalı karşılaştırması.

Sıkça sorulan sorular

Planlama programı kurmadan önce ne hazır olmalı?

İki şey: ürünlerin operasyon listesi ve her operasyonun tahmini süresi. Bu iki bilgi yoksa hiçbir planlama programı çalışmaz — süre tahmini olmadan çizelge kurulamaz. Süreleri gün gün ölçmenize gerek yok; deneyimli ustanızın verdiği kaba tahminle başlayın, sistem çalıştıkça gerçekleşen sürelerle düzeltin.

Çizelge her gün değişiyorsa program işe yarar mı?

Asıl işe yaradığı yer orası. Elle plan yapan şirketlerde acil sipariş geldiğinde planın tamamı elden geçirilir ve bu iş yarım gün alır; sistemde aynı işlem birkaç dakikadır. Değişkenlik planlamayı gereksiz yapmaz, elle planlamayı imkânsız yapar.

İleri çizelgeleme mi geri çizelgeleme mi kullanılmalı?

İkisi de, farklı sorular için. İleri çizelgeleme "bugün başlarsam ne zaman biter" sorusunu cevaplar; teklif aşamasında teslim tarihi verirken kullanılır. Geri çizelgeleme "bu tarihte teslim edeceksem ne zaman başlamam gerekir" sorusunu cevaplar; malzeme siparişi ve iş başlangıcı planlarken kullanılır.

Kapasiteyi nasıl tanımlarız?

İş merkezi bazında: kaç makine, kaç vardiya, vardiya başına kaç saat, planlı duruş ve bakım payı ne kadar. Buradan çıkan sayı teorik kapasitedir. Üzerine gerçekçi bir verimlilik oranı uygulanır — ilk kurulumda geçmiş üretim kayıtlarınızdan çıkan orana bakın, tahmin etmeyin.

Planlama programı ERP'nin içinde olmak zorunda mı?

Değil. Planlama motoru sipariş ve stok bilgisini mevcut programınızdan okur, ürettiği çizelgeyi iş emri olarak geri yazar. Muhasebe ve stok tarafı yerinde kalır. Bu kurgu, ERP değiştirmeden planlama sorununu çözmek isteyen şirketlerde en yaygın yol.

İlgili rehberler

• Mobil uygulama seçimi: PWA mı, native mi? Kurumsal saha ve maliyet rehberi
• En iyi yazılım şirketleri 2026: Türkiye'deki kurumsal yazılım firmaları sıralaması
• ERP şartnamesi ve ihtiyaç analizi şablonu 2026: Başarısızlığı önleyen 16 maddelik RFP rehberi

Hizmet sayfası: Kurumsal yazılım hizmeti